Mondriaan in Brabant

In 1904 woonde Piet Mondriaan een jaar lang in het Brabantse Uden. Hij zei hierover: „Als het kwade hier is, werd het van buitenaf ingevoerd.” Welke sporen zijn er nog van hem te vinden in Uden en omgeving? Op zoek naar Mondriaan in Brabant.

Mondriaan molen Uden

Dit is de molen van Uden, geschilderd door Piet Mondriaan. Hij woonde van 1904 tot 1905 in het Brabantse dorp waar ik naar de middelbare school ging. Afgelopen week las ik de nieuwe Mondriaan-biografie van Leon Hanssen. Naar aanleiding daarvan wilde ik meer weten over het jaar van Mondriaan in Uden. Dus ging ik op zoek samen met mijn vriend Maarten van den Elzen, dichter te Uden, die er meer van weet.

Mondriaan Van der Goor

Mondriaan woonde in dit huis in het centrum van Uden, aan de St Jansstraat. In mijn middelbare schooltijd zat daar de tapijtenhandel Van der Goor. Er hing ook een gedenkplaquette aan de muur, hoewel daar vaak een rol tapijt voor werd geplaatst. Dit huis is ergens rond het jaar 2000 afgebroken.

Mondriaan Harense Smid

Zo staat het er nu bij. Het werd een nieuwbouw filiaal van de elektronicaketen De Harense Smid. Maar die ging onlangs failliet, dus het pand staat nu te huur.

Mondriaan gedenkteken Harense Smid

Er hangt nog steeds een gedenkplaquette naast de voordeur.

Mondriaan molen Uden

In 1904 schilderde Mondriaan nog vooral landschappen, in een stijl die verwant was met de Haagse School. Later ontwikkelde hij pas de abstracte stijl waar hij zo beroemd mee geworden is. In Brabant maakte hij een aantal schilderijen van molens. Dit is Mondriaan’s schilderij van de standerdmolen van Uden. Het schilderij bevindt zich in de collectie van de University of Regina in Canada.

Mondriaan molen Uden foto

Die molen staat er nog steeds, aan de Standerd 8 in Uden. Er is wel enige discussie over geweest of het echt wel deze molen was, maar die is eigenlijk beslecht in het voordeel van de mensen die denken van wel. De molen is kort na de Eerste Wereldoorlog, in 1919, verplaatst en dat leidde met name tot enige verwarring. Mondriaan schilderde ook de molens in de naburige dorpen Veghel en Heeswijk-Dinther, maar die molens zijn afgebroken.

Molenaar Uden

We mogen even binnen kijken in de Udense molen, waar we gastvrij worden ontvangen door de huidige molenaar Linda van Kessel.

Whiskey

De Udense molen draait nog twee keer per week, op woensdag en zondag. Ze malen er zelfs mout die gebruikt wordt voor deze Nederlandse whiskey.

Mondriaan molen Heeswijk

De molen van Heeswijk door Piet Mondriaan. Dit is het enige schilderij uit de Udense periode dat zich nog in Brabant bevindt. Het is in bezit van het Noordbrabants Museum in Den Bosch, waar het momenteel helaas niet te zien is.

Mondriaan molen Veghel

De molen in Veghel door Piet Mondriaan.

Mondriaan Molenbier

De Udense molen heeft zelfs zijn eigen bier, verkrijgbaar in het Koffiehuys aan de Marktstraat aldaar. Het wordt hier gedronken door de Udense dichter Maarten van den Elzen, met wie ik deze rondgang maakte langs de lieux de memoire van Mondriaan in Brabant. Van den Elzen is trouwens al jaren bevangen door goudkoorts, want Mondriaan zou in Brabant nog meer werken gemaakt moeten hebben. Hij probeerde ze ook in die omgeving te verhandelen. Dus er zou zomaar nog ergens een schilderij van Mondriaan kunnen staan, op zolder of in de schuur. Misschien kom je het nog eens tegen op een rommelmarkt. Tot nu toe niet gebeurd.

Mondriaan Gedicht molen

Maarten van den Elzen is de stadsdichter van Uden en je vindt zijn gedichten daar op veel plek in de openbare ruimte. Zo ook dit gedicht over Mondriaan, dat is bevestigd aan de Molen van Jetten.

Mondriaan gedicht bibliotheek

Nog een gedicht van Maarten van den Elzen over Mondriaan in Uden. Dit hing oorspronkelijk aan de gevel van de fietsenhandel aan het Mondriaanplein, maar sinds die winkel niet meer bestaat, is het verplaatst naar de Openbare Bibliotheek, ook aan het Mondriaanplein.

Mondriaan monument

Piet Mondriaan kwam veel in Nistelrode, waar hij stamgast was in dorpscafe het Tramstation. Hij raakte er bevriend met een paar boeren en maakte er meerdere schilderijen. Tussen het Raadhuis en het Tramstation in Nistelrode is dit monument voor Mondriaan te vinden.

Mondriaan boerderij schilderij

Boerderij te Nistelrode door Piet Mondriaan, particuliere collectie.

Boerderij Nistelrode

Maarten van den Elzen fietst veel in de omgeving Uden en Nistelrode en volgens hem is dit de boerderij die er het meeste op lijkt. En inderdaad: de twee dubbele staldeuren naast elkaar, het verspringende dak, de vorm van de boerderij. Dit zou hem moeten zijn, aan de Achterstraat in Nistelrode.

Mondriaan biografie

Afgelopen week las ik met veel plezier in deze biografie van Mondriaan, door Leon Hanssen. Hij plaatst Mondriaan vooral in het decor van zijn tijd, de ruime jaren twintig in Parijs (1919 tot 1933), en zijn verhouding met tijdgenoten als Theo van Doesburg, JJP Oud, Pablo Picasso en Fernand Leger. Wat me ook erg trof was de Nescio-achtige, onderlinge sfeer tussen de kunstenaars. Wel jammer dat het boek zich beperkt tot de periode in Parijs. Had graag ook meer gelezen over de periode daarvoor in Nederland en de periode daarna in New York, waar hij overleed in 1944.

Mondriaan Leven Werk

Min of meer tegelijkertijd verscheen dit fraaie Leven & Werk, de oeuvrecatalogus met het volledige werk van Mondriaan. Ook hier een nadeel: De werken staan hier weliswaar deels in kleur, maar het volledige overzicht is in zwart wit. En er staat een overzicht van uit de musea waar zijn werken te vinden zijn, maar er staat niet precies welk werk in welk museum. Het valt me sowieso op dat een volledig overzicht ook op internet ontbreekt. Toch opmerkelijk voor zo’n groot kunstenaar.

Mondriaan in Brabant

Over Mondriaan in Brabant verscheen al in 1989 dit boek. Nu alleen nog tweedehands verkrijgbaar, bijvoorbeeld via antiqbook.com. In dit boek ontdekte ik dat Mondriaan in Uden terechtkwam via zijn vriend Albert van den Briel, die in Gemert woonde, waar hij werkte voor de Heidemij. Mondriaan ging regelmatig op de fiets bij hem op bezoek. Het kan bijna niet anders of hij fietste dan door de Boekelse Kerkstraat, de straat waar ik ben opgegroeid. Toch leuk om te weten. Ik heb er nog nooit iemand over gehoord. Ik woonde daar tegenover de standerdmolen, een van de 47 molens van dit type die nog in Nederland te vinden zijn. Kennelijk werd deze door Mondriaan niet interessant genoeg gevonden om te vereeuwigen op een schilderij. Of staat die nog ergens in Brabant op zolder?

Molen Boekel 2

De standerdmolen in Boekel.

Advertenties

2 gedachtes over “Mondriaan in Brabant

  1. Erg interessant allemaal, Willem! Ik heb nog iemand gekend die de buurman was van Mondriaan! Wij noemden hem opa Boley; de oude postbode van Uden die naast Piet woonde! Vond hem wel aardig, maar vreemd, geloof ik!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s